Są miejsca, gdzie czas płynie inaczej, ale we Włoszech to pojęcie nabiera zupełnie nowego znaczenia. Wybija dziewiętnasta i dzieje się coś dziwnego. Ulice miasteczek, przed chwilą jeszcze puste i uśpione popołudniowym upałem, nagle zaczynają gęstnieć. Z domów wychodzą całe wielopokoleniowe rodziny, na placach momentalnie pojawiają się dzieciaki kopiące piłkę, a chodniki zapełniają się ludźmi.
To jest właśnie passeggiata. Zwykły wieczorny spacer, który o włoskiej duszy mówi więcej niż grube przewodniki i rzędy antycznych zabytków.
Dla kogoś z naszej części Europy ten widok bywa kompletnie niezrozumiały. Ci ludzie wcale nie idą na żadną imprezę ani oficjalną kolację, choć wielu z nich ubrało się naprawdę elegancko. Idą powoli, bez pośpiechu. Robią trzy kroki, zatrzymują się, witają z sąsiadem, śmieją, rozmawiają gestykulując tak intensywnie, jakby od tego zależało ich życie. Nastolatki okupują murki, starsze małżeństwa maszerują pod rękę, a dzieci biegają wokół fontann. Najlepsze jest to, że oni wcale nie mają celu. Chodzi o to, żeby po prostu iść. I być widzianym.
Kiedyś zapytałem znajomego z Sycylii, po co właściwie codziennie kręci się w kółko po tej samej ulicy. Spojrzał na mnie, jakbym urwał się z choinki, wzruszył ramionami i rzucił: „No jak to po co? Bo wszyscy wychodzą”.
I to chyba najprostsza, a zarazem najgłębsza prawda. Włoskie miasteczka są zaprojektowane jak salony pod gołym niebem. Kiedy zamykają się biura i sklepy, życie przenosi się na główną ulicę albo centralny plac. To tam bije serce społeczności. Zamiast scrollować telefon w poszukiwaniu plotek, Włosi wolą dowiedzieć się od właściciela piekarni, kto właśnie wrócił z urlopu, komu urodziło się dziecko i gdzie otworzyli nową knajpę. Szybciej, prościej i przede wszystkim – twarzą w twarz.
W Termoli najlepiej widać to wieczorami na Corso Nazionale. Gdy słońce chowa się za Adriatyk, ludzie powoli przesuwają się w stronę historycznego centrum i murów starego miasta. Przed lodziarniami ustawiają się krótkie kolejki, dzieci biegną z rożkami w dłoniach, a starsi mieszkańcy zatrzymują się co kilka kroków, by wymienić kilka zdań ze znajomymi. Z perspektywy turysty wygląda to tak, jakby całe miasto umówiło się na wspólny spacer o tej samej godzinie.
Podobne wrażenie można odnieść w Bitonto, niedaleko Bari. Wokół katedry i wąskich uliczek starego centrum wieczorami zbierają się rodziny, młodzież i seniorzy. Część osób przystaje przy kawiarnianych stolikach, inni powoli krążą między placami. Nie dzieje się nic spektakularnego, a jednocześnie ma się poczucie uczestniczenia w czymś bardzo ważnym – codziennym rytuale, który od pokoleń spaja lokalną społeczność.
W Bari passeggiata ma nieco inny rytm niż w mniejszych miejscowościach. Najlepiej obserwować ją na nadmorskiej promenadzie Lungomare Nazario Sauro oraz w okolicach starego miasta Bari Vecchia. Wieczorem mieszkańcy wychodzą tutaj całymi rodzinami, spacerując wzdłuż morza albo zatrzymując się przy murach starego centrum. Młodzi siedzą na kamiennych balustradach z widokiem na Adriatyk, rowerzyści powoli przeciskają się między spacerowiczami, a starsi mieszkańcy dyskutują o codziennych sprawach, jakby znali się od zawsze. Morze, zachodzące słońce i gwar rozmów tworzą atmosferę, która sprawia, że zwykły spacer staje się częścią miejskiego spektaklu.
Szczególnie charakterystyczny jest moment tuż po zachodzie słońca, gdy temperatura spada, a promenada zaczyna się zapełniać. Niektórzy idą w stronę kawiarni i restauracji, inni po prostu spacerują bez celu, obserwując ludzi i morze. W Bari łatwo zauważyć, że passeggiata nie jest reliktem przeszłości, lecz żywym zwyczajem, który nadal wyznacza rytm wieczoru i przypomina, jak dużą wartość mają zwykłe spotkania ze znajomymi.
Właśnie w takich momentach łatwo zrozumieć, dlaczego passeggiata przetrwała tyle lat. Nie jest atrakcją przygotowaną dla odwiedzających ani elementem folkloru odgrywanym na pokaz. To żywa część włoskiej codzienności, która najlepiej smakuje wtedy, gdy po prostu usiądzie się na ławce i pozwoli wieczorowi płynąć własnym rytmem.
Z tym rytuałem wiążą się dwie ważne zasady: bella figura i sprezzatura. Ta pierwsza to po prostu dbanie o to, by dobrze się zaprezentować – z szacunku do siebie i innych. Dlatego nikt nie wyjdzie na wieczorny spacer w wyciągniętym dresie. Druga to z kolei absolutna rewelacja – sztuka wyglądania świetnie bez pokazywania, że w ogóle się starałeś. Luźna koszula, lekka marynarka, idealnie dobrane okulary przeciwsłoneczne, a wszystko noszone z taką swobodą, jakby to były piżamy.
Oczywiście passeggiata ma też swoje smaki. Obowiązkowym punktem programu są lody z lokalnej lodziarni, z którymi spaceruje się od witryny do witryny. Z czasem ten marsz płynnie przechodzi w aperitivo. Stoliki w barach zapełniają się ludźmi, wjeżdża Aperol Spritz, lokalne wino, miseczka oliwek i kawałki focaccii. Rozmowy, zamiast cichnąć, stają się coraz głośniejsze i trwają jeszcze długo po zachodzie słońca.
Najbardziej autentyczny klimat poczujecie na południu – w Molise, Apulii, Kalabrii czy na Sycylii. Tam tradycja wciąż jest świętością. W Rzymie czy Neapolu passeggiata też istnieje, choć na przestrzeni lat przeniosła się na reprezentacyjne deptaki i nadmorskie promenady.
W świecie, gdzie prawie wszystko robimy “po coś” i wiecznie gonimy za wynikami, Włosi przypominają o czymś genialnym w swojej prostocie. Że można wyjść z domu bez żadnego planu. Można włóczyć się bez celu, rozmawiać dla samej frajdy rozmawiania i chłonąć chłodne, wieczorne powietrze. To jest właśnie to słynne dolce vita – nie drogie jachty i luksusy, ale umiejętność cieszenia się zwykłym, wtorkowym wieczorem.
Następnym razem we Włoszech zróbcie sobie przysługę: schowajcie telefon do kieszeni, usiądźcie na ławce z kubkiem espresso lub gelato i po prostu popatrzcie. Szybko złapiecie ten rytm.
W.S.
Przypisy
- Zdjęcie tytułowe – Wieczorna Matera zdj. italomania.org
- https://www.italymagazine.com/featured-story/want-prioritize-your-mental-health-start-passeggiata
- https://blog.rosettastone.com/passeggiata/
- https://www.myitaliandiaries.com/italian-passeggiata-what-exactly-is-that/
- https://it.readkong.com/page/la-passeggiata-italiana-una-storia-culturale-5320133
- https://www.treccani.it/vocabolario/passeggiata/
- https://www.sorrentoinsider.com/en/e/the-italian-passeggiata
- https://awaytoitaly.com/what-is-the-passeggiata-in-italy/
